آمده است كه اگر آنها را دقيقاً بررّسى كنيم ، قهراً به اين نتيجه خواهيم رسيد كه شالودهء اين كتاب‌ها بر پايهء علم و تحقيق و واقع‌گويى پىريزى نگرديده است . و اكثر مطالب اين كتاب‌ها كه در نقل فرقه‌ها و گروه‌هاى مختلف و شرح آراء و عقايد آنها آمده است ، حقيقتى ندارد و بيشتر نقليات آنها در اين مورد پوچ و بىاساس و خود ساخته است . انگيزه‌ها به نظر ما انگيزهء اين نويسندگان در انتخاب اين روش ويرانگر و ضدّ علم و تحقيق ، يكى از دو عامل زير مىباشد : اوّل ) چنان كه قبلًا اشاره گرديد نويسندگان كتب اديان و مذاهب ، اين مطالب بىاساس و اين عقايد پوچ و اين فرقه‌هاى افسانه‌اى و ناشناخته را براى فضل‌فروش و برترىجويى در تأليفاتش آورده‌اند ، تا بدين وسيله هم حسّ نوجويى خودشان را اشباع كنند ، و هم مقام علمى و فضيلت‌شان را از ديگران برتر و اطّلاعات‌شان را بيشتر و وسيع‌تر و تأليفات‌شان را از كتب ديگر تازه‌تر و به اصطلاح ما تحقيقىتر و داراى مطالب جديدتر و عجيب‌تر نشان دهند ، و در كشف گروه‌هاى اسلامى گوى سبقت و امتياز را از ديگران بربايند . دوم ) اگر حسن ظنى به اين نويسندگان داشته باشيم بايد نگوييم كه آنان در تأليفات‌شان سوء نيّت و نظر امتيازجويى و برترىطلبى و نوجويى داشته‌اند ، به ناچار بايد بگوييم كه اين نويسندگان مطالب كتاب‌هاىشان را از افواه عوام و از مطالب بىاساس و عاميانهء مردم كوچه و بازار دوران خويش گرفته ، و تأليف نموده‌اند . و هر افسانهء خرافى كه در ميان مردم عوام عصرشان بوده ، و دهن به دهن براى يكديگر نقل مىكرده‌اند ، در تأليفات‌شان انباشته‌اند ، و به همين دليل اين كتاب‌ها را مىتوان آيينهء تمام‌نماى افكار عاميانهء مردم زمان اين نويسندگان معرّفى كرد . و از آن كتاب‌ها پى برد كه توده‌هاى مردم در عصر اين مؤلّفان ، در بارهء فرق اسلامى چه پندارهاى دور از حقيقتى داشته‌اند همانطور كه ما در دوران خود ، چنين امرى را فراوان مشاهده مىكنيم ، مثلًا : بعضى از عوام شيعه در بارهء برادران اهل سنّت ، اين عقيده را دارند كه آنان داراى